ลองนึกภาพตามว่า ตัวคุณเองกำลังแวะเติมน้ำมันที่ปั๊มใกล้บ้าน แล้วเห็นตัวเลขราคาปรับตัวสูงขึ้นจนน่าตกใจภายในเวลาเพียงไม่กี่วัน ข้อสงสัยแรกที่แวบเข้ามาในความคิดคงจะเป็น "ทำไมต้องแพงขนาดนี้?" และเมื่อได้รับข้อมูลเพิ่มเติมว่า "น้ำมันดิบส่วนมากมาจากแถบยุโรป ไม่ได้มาจากตะวันออกกลาง" คำถามที่ตามมาก็คือ "แล้วถ้าประเทศฝั่งยุโรปยังผลิตได้ปกติ ทำไมราคาหน้าปั๊มถึงยังแพงขึ้นอีก?"

นี่คือประเด็นที่กำลังก้องอยู่ในใจประชาชนทั่วโลก รวมถึงในหลายๆ ประเทศในยุโรปที่กำลังรับมือกับปัญหานี้อย่างสาหัส และข้อเท็จจริงไม่ได้เป็นแค่เรื่องของ "น้ำมัน" แต่มันคือ บทเรียนเศรษฐศาสตร์ระดับโลก ที่นักธุรกิจรุ่นใหม่ ผู้ประกอบการ และคนทำงานยุคนี้จำเป็นต้องตระหนักถึง เพราะมันสะท้อนระบบเศรษฐกิจที่เชื่อมโยงกันทั่วโลก ที่จะส่งผลกระทบต่อทุกการตัดสินใจทางธุรกิจของคุณในอนาคต

เรื่องเข้าใจผิดสุดอันตราย: "น้ำมันในประเทศ" ไม่ได้มีอยู่จริงในตลาดโลก

ผู้คนจำนวนมากมักคิดว่า หากประเทศของเราซื้อน้ำมันจากแหล่งใด ราคาก็ควรจะอ้างอิงตามแหล่งที่มานั้น เปรียบเสมือนตอนที่เราซื้อพืชผลจากเกษตรกรในจังหวัดใกล้ๆ ราคาก็ไม่ควรจะกระเทือนถ้าเกิดน้ำท่วมในอีกซีกโลกหนึ่ง

แต่นี่คือความเชื่อที่ทำให้เกิดความประมาทมากที่สุด

ตลาดพลังงานระดับโลกไม่ได้ทำงานแบบนั้น มันทำงานบนหลักการของ "ตลาดเดียวทั่วโลก" หรือที่เรียกว่า Global Commodity Market หมายความว่า ไม่ว่าน้ำมันจะถูกสูบขึ้นมาจากทะเลเหนือ ทะเลทรายในตะวันออกกลาง หรือป่าฝนในอเมริกาใต้ ราคาของมันถูกกำหนดโดย Global Supply and Demand ไม่ใช่ในระดับท้องถิ่น

• ลองนึกภาพง่ายๆ: ถ้าโลกใบนี้คือบ่อน้ำขนาดมหึมาที่เต็มไปด้วยน้ำมัน ไม่ว่าใครจะสูบออกจากมุมไหน ระดับน้ำในสระทั้งหมดก็จะลดลงเท่ากัน
• เมื่อเกิดวิกฤต: ดังนั้นถ้ามีใครบางคนปิดท่อส่งน้ำมันที่ใหญ่ที่สุดในโลกพร้อมกัน ทุกคนที่ยืนรอบสระก็จะได้รับผลกระทบอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

นี่คือสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นกับ Strait of Hormuz ในปัจจุบัน

ช่องแคบฮอร์มุซ - เส้นเลือดใหญ่ของเศรษฐกิจพลังงานโลก

ก่อนเกิดความตึงเครียดครั้งล่าสุดในตะวันออกกลาง ประมาณ หนึ่งในห้า ของน้ำมันโลกถูกขนส่งผ่านช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางเดินเรือที่แคบที่สุดและมีความสำคัญเชิงยุทธศาสตร์มากที่สุดแห่งหนึ่งของโลก

เมื่อช่องแคบนี้ถูกจำกัดการเข้าออกต่อเรือบรรทุกน้ำมัน หมายความว่าน้ำมันโลกหายไปทันที หนึ่งในห้า จากระบบ

และนี่คือจุดที่คนส่วนใหญ่มองข้าม - แม้ว่าไอร์แลนด์ (และประเทศไทยก็เช่นกัน) จะไม่ได้นำเข้าน้ำมันผ่านช่องแคบฮอร์มุซเป็นหลัก แต่ประเทศอื่นๆ โดยเฉพาะในเอเชีย เช่น มหาอำนาจในเอเชียอย่างจีน อินเดีย และญี่ปุ่น พึ่งพาเส้นทางนี้เป็นชีวิตจิตใจ

เมื่อประเทศเหล่านี้ไม่สามารถรับน้ำมันจากแหล่งเดิมได้ พวกเขาจะทำอย่างไร? สิ่งที่เกิดขึ้นคือ พวกเขาต้องกว้านซื้อจากแหล่งสำรองอื่น และที่อื่นที่ว่านั้นก็คือแหล่งผลิตในยุโรป ที่ประเทศอย่างไอร์แลนด์เคยซื้อในราคาสบายๆมาตลอด

ผลลัพธ์ก็คือ จู่ๆ ประเทศในยุโรปก็ต้องเปิดศึกแย่งชิงกับมหาอำนาจทางเศรษฐกิจระดับโลกในการประมูลน้ำมันที่อยู่ใกล้บ้านตัวเอง และเมื่อมีผู้ซื้อมากขึ้นแต่ปริมาณน้ำมันเท่าเดิม ราคาก็ต้องพุ่งขึ้นอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

• ราคาน้ำมันดิบเบรนต์ (Brent Crude) ซึ่งเป็นมาตรฐานราคาน้ำมันที่ใช้กันทั่วโลก ในช่วงปลายเดือนกุมภาพันธ์อยู่ที่ประมาณ ราวๆ 72 เหรียญสหรัฐ
• แต่หลังจากเกิดการรบกวนในด้านซัพพลายเชนและความไม่แน่นอนทางการเมือง ราคาก็พุ่งทะลุ หลักร้อยเหรียญ อย่างรวดเร็ว

ข้อคิดแรกของผู้ประกอบการ - "ความเสี่ยงที่มองไม่เห็น" คือความเสี่ยงที่อันตรายที่สุด

สิ่งที่นักธุรกิจรุ่นใหม่ต้องเรียนรู้จากสถานการณ์นี้คือ "ห่วงโซ่อุปทาน" หรือเครือข่ายการผลิตและจัดส่งสินค้าของคุณ ไม่ได้จบแค่ที่ผู้ขายที่คุณติดต่อโดยตรง

ถ้าคุณเปิดร้านอาหาร คุณอาจจะคิดว่าต้นทุนของคุณขึ้นอยู่กับราคาวัตถุดิบที่ตลาดสด แต่ความจริงคือ ราคาผักทุกใบในจานของลูกค้า เชื่อมโยงกับเหตุการณ์ที่อยู่ห่างออกไปอีกครึ่งโลก เพราะค่าปุ๋ยเคมีและการจัดส่ง ทั้งหมดล้วนเป็นน้ำมัน

นี่คือสิ่งที่เรียกว่า "จุดอ่อนที่มองไม่เห็น" ในระบบเศรษฐกิจสมัยใหม่ คุณอาจคิดว่าธุรกิจของคุณปลอดภัย เพราะคุณซื้อจากผู้ผลิตในประเทศ แต่เมื่อเกิดวิกฤตในระดับโลก ผู้ผลิตในประเทศของคุณก็จะส่งต่อต้นทุนมาให้คุณอยู่ดี

• บทเรียนที่ต้องจดจำ: ในเศรษฐกิจโลกาภิวัตน์ ไม่มีธุรกิจไหน "โดดเดี่ยวตัวเอง" ได้อย่างแท้จริง
• ทุกธุรกิจคือส่วนหนึ่งของเครือข่ายที่ซับซ้อนขึ้น
• และสิ่งที่เกิดขึ้นในส่วนหนึ่งของโลก จะส่งผลกระทบทางอ้อมมาถึงคุณไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง

ทำไมรัฐบาลไม่ตัดภาษีพลังงานเพื่อช่วยประชาชน?

อีกหนึ่งประเด็นยอดฮิตคือ ในเมื่อกว่าครึ่งหนึ่งของราคาน้ำมันที่เราจ่ายเป็น ภาษีของรัฐ ทำไมรัฐบาลถึงไม่ลดภาระตรงนี้ให้หมด?

ในกรณีของไอร์แลนด์ ตั้งแต่เกิดสถานการณ์ในปลายเดือนกุมภาพันธ์ รัฐบาลได้ลดภาษีน้ำมันดีเซลลงรวม ประมาณ 32 เซนต์ และน้ำมันเบนซินลง 27 เซนต์ต่อลิตร ซึ่งใช้งบประมาณรวมถึง กว่าเจ็ดร้อยห้าสิบล้านยูโร

ฟังดูเหมือนเป็นจำนวนมาก แต่ทำไมรัฐบาลถึงไม่ลดมากกว่านี้ในเมื่อมีงบประมาณเกินดุลตั้งมหาศาล?

คำตอบคือ "การแทรกแซงตลาดมีราคาที่ต้องจ่าย" หรือที่นักเศรษฐศาสตร์เรียกว่า "ค่าเสียโอกาสทางเศรษฐศาสตร์"

ถ้ารัฐบาลเอาเงินไปอุ้มราคาน้ำมันมากกว่านี้ ก็แปลว่าต้องโยกงบประมาณมาจากที่อื่น เช่น การลดภาษีเงินได้ที่วางแผนไว้ในเดือนตุลาคม หรืองบรักษาพยาบาลและการศึกษา

นอกจากนี้ ตัวเลขเงินเกินดุล 9.2 พันล้านยูโร ที่ดูเหมือนจะมหาศาล แท้จริงแล้วส่วนใหญ่มาจากภาษีบริษัทเอกชนรายใหญ่ที่มีความผันผวนสูงมาก ไม่มีใครรับประกันได้ว่าปีหน้าจะยังมีรายได้แบบนี้อยู่อีก

• สิ่งที่ CEO ต้องเรียนรู้: เมื่อคุณจัดการ Cash Flow ไม่ว่าจะเป็นเงินส่วนตัวหรือเงินของบริษัท
• อย่าใช้จ่ายตามตัวเลขที่เห็นในบัญชี ณ ปัจจุบันแค่ชั่วคราว
• ต้องคิดถึง "คุณภาพ" ของรายได้ด้วยว่ามันยั่งยืนแค่ไหน
• รายได้ที่มาจากแหล่งเดียวและผันผวนสูง ไม่ใช่รายได้ที่คุณควรนำไปวางแผนการใช้จ่ายระยะยาว

ผู้ประกอบการขายน้ำมันโก่งราคาจริงหรือ?

อีกหนึ่งประเด็นที่มักจะเป็นที่ถกเถียงในยามที่ราคาน้ำมันพุ่งสูงคือ ข้อกล่าวหาที่ว่า ผู้ค้าปลีกน้ำมันฉวยโอกาสขึ้นราคาเกินจริง

ในกรณีของไอร์แลนด์ ราคาน้ำมันดีเซลกระโดดจาก 1.70 ยูโรต่อลิตร ไปเป็น สองจุดสามยูโร ภายในเวลาเพียงไม่กี่สัปดาห์ อ่านต่อ ซึ่งเป็นเรื่องที่สร้างความไม่พอใจและสมเหตุสมผลที่จะมีการตรวจสอบ

องค์กรอิสระด้านผู้บริโภคของไอร์แลนด์ได้เข้าไปสอบสวนแล้ว และผลการสอบสวนพบว่า ไม่พบข้อมูล ที่บ่งชี้ว่าผู้ค้าปลีกฉวยโอกาสจากสถานการณ์นี้

การวิเคราะห์ราคาขายส่ง (ซึ่งเป็นราคาที่ปั๊มน้ำมันต้องจ่ายเอง) แสดงให้เห็นว่าการพุ่งขึ้นของราคาขายส่งเป็นไปในทิศทางเดียวกับราคาที่ผู้บริโภคจ่ายที่ปั๊ม หมายความว่า ผู้ค้าปลีกแค่ ส่งต่อต้นทุนที่เพิ่มขึ้นมาให้ผู้บริโภคเท่านั้น

• ข้อคิดส่งท้ายสำหรับคนทำกิจการ: ในยามวิกฤต อย่ากระโดดเข้าไปกล่าวหาใครโดยไม่มีข้อมูล
• แต่จงเรียนรู้ที่จะ "ทำความเข้าใจต้นทุนที่แท้จริงแทนการใช้เพียงอารมณ์" สองอย่างนี้มีความแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง
• ถ้าคุณเป็นผู้ประกอบการ ในช่วงที่ต้นทุนของคุณสูงขึ้น คุณมีสิทธิ์ปรับราคาขายให้สอดคล้องกับต้นทุน
• แต่สิ่งที่ต้องระวังคือ ศิลปะในการสื่อสารเรื่องการขึ้นราคา
• ต้องอธิบายเหตุผลของการปรับราคาให้ชัดเจน แสดงให้เห็นว่าคุณก็ได้รับผลกระทบเช่นกัน เพื่อรักษา ความเชื่อใจจากผู้บริโภคเอาไว้ให้ได้